महाविद्यालयातील विद्यार्थ्यांसाठी केंद्र आणि राज्य सरकारमार्फत अनेक महत्त्वपूर्ण शिष्यवृत्ती योजना आणि सुविधा उपलब्ध आहेत. २०२५-२६ या शैक्षणिक वर्षासाठीच्या काही प्रमुख योजनांची माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
१. महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवरील राज्य सरकार-पुरस्कृत योजना
महाराष्ट्र सरकार ‘महाडीबीटी’ पोर्टलद्वारे विविध प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती देते.
राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज शिक्षण शुल्क शिष्यवृत्ती (EBC):
पात्रता: ज्यांचे कौटुंबिक वार्षिक उत्पन्न ८ लाख रुपयांपेक्षा कमी आहे आणि ज्यांनी CAP राउंडद्वारे प्रवेश घेतला आहे अशा ‘ओपन’ प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी.
लाभ: शिक्षण शुल्क (Tuition Fee) आणि परीक्षा शुल्कात ५०% ते १००% सवलत.
भारत सरकार पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती (SC/ST/OBC/VJNT/SBC):
पात्रता: अनुसूचित जाती, जमाती, ओबीसी आणि इतर मागास प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी.
उत्पन्न मर्यादा: SC/ST साठी ₹२.५ लाखांपर्यंत; OBC/VJNT साठी ₹१ लाख ते ₹८ लाखांपर्यंत (योजनेनुसार).
डॉ. पंजाबराव देशमुख वसतिगृह निर्वाह भत्ता:
पात्रता: अल्पभूधारक शेतकरी किंवा नोंदणीकृत मजूर यांची मुले, जी शहरात राहून शिक्षण घेत आहेत.
लाभ: वसतिगृहाच्या खर्चासाठी वार्षिक ₹२०,००० ते ₹३०,००० पर्यंत भत्ता. २. नॅशनल स्कॉलरशिप पोर्टल (NSP) – केंद्र सरकार-पुरस्कृत योजना केंद्रीय स्तरावरील शिष्यवृत्तीसाठी हे महत्त्वाचे पोर्टल आहे.
सेंट्रल सेक्टर स्कीम (CSSS):
पात्रता: १२ वी परीक्षेत ८० टक्क्यांहून (Percentile) अधिक गुण मिळवलेले आणि वार्षिक उत्पन्न ४.५ लाखांच्या आत असलेले विद्यार्थी.
लाभ: पदवी शिक्षणासाठी दरवर्षी ₹१२,००० आणि पदव्युत्तर शिक्षणासाठी ₹२०,०००.
अल्पसंख्यांक शिष्यवृत्ती (Minority Scholarship):
पात्रता: मुस्लिम, ख्रिश्चन, शीख, बौद्ध, जैन आणि पारशी समुदायातील गुणवंत विद्यार्थी.
लाभ: व्यावसायिक आणि तांत्रिक अभ्यासक्रमांसाठी आर्थिक मदत.
३. इतर विशेष सुविधा आणि सवलती
शिष्यवृत्तीव्यतिरिक्त महाविद्यालयात खालील सुविधांचा लाभ घेता येतो: सुविधा तपशील एसटी बस सवलत पास विद्यार्थ्यांच्या निवासस्थानापासून महाविद्यालयापर्यंतच्या प्रवासासाठी एसटी बस भाड्यात ६६% ते १००% पर्यंत सवलत. कमवा आणि शिका योजना आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल विद्यार्थ्यांना महाविद्यालयात अर्धवेळ काम करून शिक्षण घेण्याची संधी. मोफत पाठ्यपुस्तक पेढी ग्रंथालयामार्फत पूर्ण वर्षासाठी पुस्तकांचा संच मोफत मिळण्याची सोय (Library Book Bank). अर्ज करण्यासाठी आवश्यक कागदपत्रे: १. आधार कार्ड (बँक खात्याशी लिंक असावे) २. रहिवासी दाखला (Domicile Certificate) ३. उत्पन्नाचा दाखला (तहसीलदार स्वाक्षरीत) ४. जातीचा दाखला आणि नॉन-क्रिमिलेअर (आवश्यक असल्यास) ५. मागील वर्षाची गुणपत्रिका आणि चालू वर्षाची फी पावती टीप: बहुतांश शिष्यवृत्ती अर्जांची प्रक्रिया दरवर्षी ऑक्टोबर ते डिसेंबर दरम्यान सुरू असते. अधिकृत माहितीसाठी MahaDBT किंवा NSP या पोर्टलला नियमित भेट द्या.तुम्ही सध्या कोणत्या अभ्यासक्रमाला प्रवेश घेतला आहे किंवा तुमच्या प्रवर्गाविषयी माहिती दिल्यास, मी तुम्हाला अधिक अचूक योजनेची माहिती देऊ शकेन. मी तुम्हाला एखाद्या विशिष्ट शिष्यवृत्तीचा अर्ज भरण्यास मदत करू का?